Dạy trẻ bằng phương pháp teacch (phần 1)

TEACCH (Treatment and Education of Autistic and Related Communication Handicapped Children) là phương pháp giáo dục và dạy dỗ dành cho trẻ bị tự kỷ và mắc những rối loạn, khó khăn trong việc diễn tả mình và trong quan hệ tiếp xúc với người khác.
Bang Bắc California Mỹ đã quyết định chọn TEACCH làm chương trình chính thức cho các trẻ em có những vấn đề trong lĩnh vực phát triển. Tác giả soạn thảo phương pháp này là một tập thể bao gồm nhiều bác sĩ, nhà tâm lý, giáo sư, chuyên viên thuộc nhiều ngành. Tuy nhiên, TEACCH thường được gắn liền với tên tuổi của tác giả Eric Schopler, người điều khiển đầu tiên của chương trình này.

Phương pháp Teacch luôn tập trung vào cá nhân, xây dựng trên những kỹ năng và cơ sở có sẵn

Môi trường luôn thích ứng với trẻ chứ không phải trẻ thích ứng với môi trường

Chương trình Teacch luôn bao gồm: đánh giá, kế hoạch giáo dục cá nhân, đào tạo kỹ năng xã hội, kỹ năng nghề nghiệp, hướng dẫn phụ huynh, tư vấn cho nhà trường

Cách dạy có kết cấu bao gồm: chương trình, tổ chức phòng lớp và vật liệu, và sự hướng dẫn đơn  giản, rõ ràng

Các khả năng học hỏi của trẻ được đánh giá bằng PEP

Một số ưu khuyết điểm khi sử dụng phương pháp Teacch

Ưu điểm:

– Cả một chương trình đáp ứng với nhu cầu của trẻ

– Trẻ tự kỷ hiểu các yêu cầu và cách đáp ứng

– Tập trung vào những kỹ năng của trẻ chứ không phải những khuyết điểm

Khuyết điểm:

– Rất gò bó tập trung vào những đồ phụ tổ chức

– Cần nhiều nhân lực để thực hiện
NHỮNG BÀI HỌC CỤ THỂ (do giáo sư Nguyễn Văn Thành cung cấp cho giáo viên và phụ huynh)

Điều quan trọng không phải là sao chép một cách máy móc, tự động tất cả những bài học. TEACCH là một người bạn có mặt với chúng ta, để giúp chúng ta sáng tạo, hay là kho nấu những bữa ăn phù hợp với khẩu vị của từng học sinh.
Những đề mục của chương trình TEACCH:
1. Bắt chước (Imitation).
2. Nhận thức (Perception).
3. Vận động thô (Gross motor).
4. Vận động tinh (Fine Motor).
5. Phối hợp mắt và tay (Eye-hand intergration).
6. Kỹ năng hiểu biết (Cognitive performance).
7. Kỹ năng ngôn ngữ (Verbal performance).
8. Kỹ năng tự lập (Self-help).
9. Kỹ năng bắt chước xã hội (Social performance).

Nội dung dạy trẻ bằng phương pháp Teacch dành cho lứa tuổi: 0-1 tuổi

1. Bắt chước
1.1. Gõ chiếc thìa nhỏ trên bàn theo nhịp.
1.2. Lặp lại một số âm thanh một vần.
1.3. Kết hợp một âm thanh với một động tác hoặc cử chỉ. “Bum bum”: nhảy, “Phù phù”: thổi ra
1.4. Vừa quan sát cử chỉ của người lớn, vừa phát âm. “Xì xì” khi đưa ngón tay lên miệng. “Oa oa” khi vỗ tay lên miệng. Đưa tay lên miệng và gửi đi một nụ hôn. Đưa ngón tay lên má và làm một tiếng nổ.

2. Nhận thức
2.28. Cất giấu một vật dụng hay đồ chơi quý của trẻ dưới một tấm khăn hay màn, khuyến khích trẻ tìm lại bằng cách rút cất tấm màn.
2.29. Trước mặt trẻ, sắp đặt ba cái chén hoặc đĩa lật ngửa, cách nhau khoảng 15 cm. Yêu cầu trẻ nhìn theo chiếc kẹo hay trò chơi. Chúng ta xê dịch chiếc kẹo từ trái qua phải một hai lần và xem trẻ có nhìn theo hay không. Cuối cùng, để chiếc kẹo vào trong một cái chén và hỏi: Chiếc kẹo ở đâu? Quan sát trẻ có biết trả lời hay không, bằng cách nào. Một cách đặc biệt, cố tình làm vui nhộn, để trẻ đưa mắt nhìn theo.
2.30. Làm rơi một vật từ mặt bàn xuống sàn nhà, và yêu cầu trẻ đi tìm mang đến cho cô: “Bút của cô đâu rồi? Em đi tìm cho cô đi”.
2.31. Xê dịch một chiếc kẹo hay đồ chơi, từ chỗ này qua chỗ khác, trước mắt trẻ. Đoạn úp một cái chén lên trên. Sau đó úp thêm hai cái chén khác ở 2 chỗ khác, hai bên cạnh. Hỏi trẻ “Cô giấu kẹo ở đâu?”. Và khuyến khích trẻ tìm, nếu trẻ làm sai mấy lần đầu.
2.32. Kết hợp một hoạt động mà trẻ yêu thích, như tắm gội, với một âm thanh như tiếng chuông. Sau khi trẻ làm quen với cách này, chúng ta chỉ lắc chuông và quan sát phản ứng của trẻ: trẻ có nghĩ đến việc tắm gội hay không?
2.33. Kết hợp 2 động tác với 2 âm thanh khác nhau. Ví dụ: 1-đưa tay cù lét trẻ và phát âm “cờ líc, cờ líc…”, 2-cầm 2 tay trẻ và giúp trẻ vỗ tay, đồng thời phát ra âm thanh “bốp bốp…”. Sau nhiều lần, khi trẻ đã quen thuộc, chúng ta chỉ phát âm và quan sát trẻ hành động như thế nào.
3. Vận động thô 3.51. Vỗ tay (theo điệu của một bài hát nho nhỏ).
3.52. Ngồi một mình mà không cần người giúp. Nếu trẻ còn bé, đặt trẻ nằm ngửa, tay phải dang ra trên mặt đất. Cầm tay trái của trẻ, phía bên trên cùi chỏ và lật nhẹ, để thân mình nằm ở trên cùi chỏ và tay phải. Tiếp túc kéo lên trên, để trẻ nâng cùi chỏ và tay phải lên và lấy tay phải tựa vào mặt đất và đẩy lên. Dần dần, khi trẻ đã quen, chỉ đẩy nhẹ, để trẻ tự mình ngồi dậy, không cần giúp đỡ.
3.53. Đưa tay lên khỏi đầu, để nắm lấy một đồ chơi. Khi trẻ còn bé, treo một vài đồ chơi phía trên nôi.
4. Vận động tinh 4.94. Cầm chiếc thìa và gọi tên thìa. Ban đầu đặt chiếc thìa giữa lòng bàn tay của trẻ. Chúng ta lấy tay xiết nhẹ những ngón tay của trẻ lại, và để lưng các ngón tay của trẻ quay lên phía trên. Dần dần để trẻ cầm một mình trong vòng vài giây đồng hồ.
4.95. Dùng một thùng giấy dày và chắc, bằng gỗ càng tốt. Khoét một lỗ tròn ở phía trên vừa đủ rộng cho nắm tay người lớn có thể đút vào và rút ra. Để vào trong thùng những vật dụng quen thuộc trong nhà. Ban đầu cho phép trẻ lấy bất cứ vật gì. Khi trẻ lấy ra và đưa lên, chúng ta gọi tên của vật dụng, như: Cái thìa, quả bóng nhỏ, chiếc khăn, cái bút… Sau khi trẻ đã quen lấy ra, chúng ta đưa lên một vật dụng, gọi tên và bảo trẻ: cái thìa, hãy tìm ở đáy thùng và đưa cho cô một cái thìa.
4.96. Tập cho trẻ cầm bằng ngón cái và ngón trỏ. Nhặt lên và bỏ vào hộp những vật dụng như: chìa khóa, nút chai, ngòi bút, hạt nút, hạt đậu phộng, bóng bàn. Ban đầu hướng dẫn trẻ bằng cách lấy tay nắm chặt 3 ngón tay con lại của trẻ. Khi trẻ cầm lên một đồ vật, chúng ta bảo: thả rơi chìa khóa vào trong hộp…
5. Phối hợp mắt – tay 5.120. Dùng ly bằng giấy hay bằng nhựa xếp vào nhau thành một chồng dài và lật sấp lại.
5.121. Đặt 4 hộp thành một hàng ngang trước mặt trẻ. Trong một hộp lớn bên trái có 4 đôi tất đã được xếp tròn lại. Bảo trẻ lấy một đôi tất bỏ vào mỗi chiếc hộp, đi theo thứ tự 1 – 2 – 3 – 4, từ trái sang phải.
5.122. Dùng những hộp đựng trứng trong các siêu thị, có 6 hoặc 12 chỗ, xếp thành 2 hàng. Lấy viên bi hoặc quả bóng bàn trong một hộp bên trái, lần lượt bỏ vào các ô trống, theo thứ tự từ trái sang phải. Sau khi xong hàng trên, xuống hàng dưới theo thứ tự từ bên trái 1 – 2 – 3 – 4
6. Tư duy 6.159. Biết mình tên gì. Biết nhìn khi có người gọi tên.
6.160. Biết đưa tay chỉ điều mình muốn, không cần có người hỏi hay là biết diễn tả nhu cầu, sở thích với ngôn ngữ không lời. Để trẻ có thể học bài học quan trọng này, chúng ta bắt đầu liệt kê, ngày này sang ngày khác, những điều trẻ yêu thích thực sự. Để những đồ vật ấy ở ngoài tầm với của trẻ. Vừa khi thấy trẻ nhìn lên, muốn lấy, chúng ta chớp lấy cơ hội, để bảo trẻ “vừa nhìn thấy vừa đưa tay chỉ vật dụng mà em muốn”
Lợi dụng cơ hội trong ngày, để tập cho trẻ diễn tả nguyện vọng của mình. Ví dụ, tại bàn ăn, yêu cầu trẻ chỉ đĩa cơm hoặc một cử chỉ khác, chúng ta mới xới cơm và gắp đồ ăn cho em. Khi trẻ em muốn uống, tập cho trẻ biết cầm cái ly lên. Nói chung, chỉ thỏa mãn, khi trẻ diễn tả ý muốn, bằng cách này hay cách khác. Chúng ta không bói đoán.
6.161. Phát huy khả năng hiểu biết những yêu cầu bằng ngôn ngữ của người khác. Để trên bàn, trước mặt trẻ những đồ chơi và đồ dùng quen thuộc như cái cốc, cái chén, con gấu, cái mũ… Cô giáo hướng về phía trẻ gọi tên và yêu cầu, bằng cách đưa tay và nói: “H ơi, đem cho cô con gấu”. Sau khi cô giáo lặp lại 3 lần, mà H vẫn không thực hiện, người trợ tá của cô giáo cầm tay của H dẫn đến bàn, lấy con gấu cùng với H mang tới cho cô giáo. Cô giáo đón nhận và nói: “Cô cám ơn H”. Sau đó cô trợ tá và bé H đi về chỗ. Tập như vậy với 2 đồ vật khác. Lặp đi lặp lại nhiều lần, trong nhiều ngày, cho đến khi H hiểu và làm đúng một mình, không cần cô trợ tá.
7. Ngôn ngữ 7.191. Tập cho trẻ thổi nước xà phòng, để làm ra những bong bóng.
7.192. Nhìn hình một số con vật quen thuộc, như mèo, chó… và bắt chước tiếng kêu.
7.193. Sau khi trẻ đã biết phát ra một số âm thaanh như “kờ, mờ, bờ…” chúng ta hướng dẫn trẻ phát ra các âm tương tự, với những nguyên âm khác: từ mờ chuyển qua ma, mi…
7.194. Tập cho trẻ phát ra những nguyên âm: Ô có ý tiếc, A có ý lấy làm lạ…
Khi trẻ đột xuất phát âm trong một số trường hợp, chúng ta tìm cách họa lại và củng cố
7.195. Phát âm những từ có ý nghĩa đầu tiên, như má, ba, bò, mèo, bê…
8. Tự lập 8.226. Cầm tay và ăn một mình những món ăn mà trẻ thích.
Nếu cần, lấy bánh tráng ướt bọc lại như bánh cuốn, để trẻ dễ cầm. Trong các bài học thuộc mục thứ 8 này, chúng ta cần xác định ưu tiên một là gì? Tự lập hay là sạch sẽ?
8.227. Cầm cốc nhựa bằng cả 2 tay mà uống.
Giai đoạn 1: đứng ở đằng sau trẻ, chính bạn đưa 2 tay cầm cốc và đưa lên miệng của trẻ.
Giai đoạn 2: cả bạn và trẻ cầm cốc, tay trẻ ở phía trong, chạm với cốc, tay của bạn bọc ở ngoài.
9. Quan hệ xã hội 9.245. Tiếp xúc về mặt xúc giác
Nhiều trẻ quá nhạy cảm trong lĩnh vực xúc giác. Các em không chịu đựng được bế ẵm hay là những đụng chạm thông thường, trong các sinh hoạt tâm vận động. Sau đây là những cách làm đề nghị:
*. Dùng âm thanh và tiếng động như “hốp là, hồ hít…” khi chúng ta cầm tay hay thân mình, để nâng trẻ lên cao và đặt xuống. Âm thanh chuyển hóa trọng tâm của chú ý qua một vị trí khác.
*. Cách làm thứ hai là hát và đu đưa nhè nhẹ, qua lại thân mình của trẻ. Khi trẻ đã biết sợ hãi và co quắp lại, chúng ta nâng lên cao một hai lần. Và cứ như vậy, chúng ta làm nhiều lần, để cho trẻ quen dần.
9.246. Dùng một con búp bê, để tiếp xúc, vuốt ve, va chạm.
Đặt cho búp bê một tên: Xuân chẳng hạn. Chúng ta đến gần bé L và nói: “Bé Xuân này muốn làm quen với chị L, có được không? Bé Xuân rất thương chị L, muốn cầm tay chị L, muốn vuốt đầu, vuốt tóc chị L, chị L thương bé Xuân, cho phép bé Xuân đến gần chơi với chị nhé”.
Sau đó, búp bê yêu cầu chị L cầm tay mình, vuốt tóc, vuốt má mình và bế mình lên.
9.247. Chơi trò cúc cù (ú òa?).
Người lớn ngồi trước mặt trẻ. Dùng một tấm khăn tắm khá lớn, che đầu và mặt mình lại. Đằng sau tấm khăn, chúng ta hỏi: Bé ở đâu rồi? Sau đó, từ từ lấy tấm khăn trên khỏi hai mắt và nói: Cúc cù. Vừa nói vừa đưa tay lên vuốt đầu trẻ.
Làm nhiều lần cho đến khi trẻ hiểu trò chơi và chờ đợi được vuốt đầu.
Sau đó, trao tấm khăn tắm cho trẻ và bảo: Bé bây giờ chơi trò cúc cù với cô đi.

Các bài viết tham khảo:

canthiepsomhcm.edu.vn biên soạn từ tài liệu Gs. Nguyễn Văn Thành

Recommended Posts

Leave a Comment